Diagnoza i badania mikrobiologiczne

Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, ze zmianami, będące podstawowym unijnym aktem prawnym formułującym zasady i wymagania europejskiego prawa żywnościowego, zabrania wprowadzania na rynek żywności, która nie jest bezpieczna. Przedsiębiorstwa sektora spożywczego są zobowiązane do wycofania z rynku niebezpiecznej żywności.

W celu zwiększenia stopnia ochrony zdrowia publicznego oraz uniknięcia rozbieżnych interpretacji – w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych, ze zmianami, ustalono zharmonizowane kryteria bezpieczeństwa dotyczące oceny produktów żywnościowych pod względem obecności mikroorganizmów chorobotwórczych. Rozporządzenie to, jak również kolejne rozporządzenia zmieniające, ustanawiają odpowiednie kryteria w aspekcie niektórych patogennych mikroorganizmów. Kryteria te służą również do walidacji i weryfikacji procedur HACCP oraz innych środków kontroli higieny.

W świetle przytoczonych aktów prawnych rozróżnia się:

    1. kryteria bezpieczeństwa żywności, czyli wymagania określające akceptację produktu lub partii środka spożywczego, stosowane dla produktów wprowadzanych na rynek. Do tej grupy należą:
      • Salmonella (w tym serogrupy typhimurium i enteritidis),
      • Listeria monocytogenes,
      • Cronobacter spp.,
      • Escherichia coli,
      • Escherichia coli wytwarzające toksynę Shiga (STEC) O157, O26, O111, O103, O145 oraz O104:H4,
      • enterotoksyny gronkowcowe;
    2. kryteria higieny procesu, czyli wymagania pozwalające na akceptację funkcjonującego procesu produkcji. Nie stosuje się ich do produktów wprowadzanych na rynek. Kryteria te określają wskaźnikową wartość zanieczyszczeń, po przekroczeniu których konieczne są działania naprawcze w celu utrzymania higieny procesu na poziomie zgodnym z prawem żywnościowym. Do tej grupy należą:
      • bakterie tlenowych,
      • Enterobacteriacae,
      • Salmonella,
      • Escherichia coli,
      • Campylobacter spp.,
      • Gronkowce koagulazo-dodatnie,
      • Bacillus cereus.

Laboratoria mikrobiologiczne J.S. Hamilton Poland oferują kompleksowe monitorowanie zagrożeń na każdym etapie produkcji, włączając kontrolę środowiska, z zastosowaniem metodyki podanej w polskich normach, zharmonizowanych z normami europejskimi i normami ISO.
Obok badań ujętych w wyżej wymienionych kryteriach wykonujemy także następujące analizy mikrobiologiczne:

  • Bacillus subtilis,
  • Bacillus coagulans,
  • Listeria spp.,
  • Cronobacter spp.,
  • Alicyclobacillus spp.,
  • pleśnie i drożdże,
  • bakterie kwaszące typu mlekowego,
  • bakterie octowe,
  • drobnoustroje tlenowe psychrotrofowe,
  • beztlenowce przetrwalnikujące i nieprzetrwalnikujące, mezo- i termofilne,
  • Clostridium perfringens,
  • Clostridium botulinum,
  • Enterococcus,
  • Pseudomonas,
  • bakterie charakterystyczne w jogurcie,
  • osmofilne pleśnie i drożdże,
  • badania trwałości metodą próby termostatowej.

Obok klasycznych, znormalizowanych metod laboratoria J.S. Hamilton Poland zwalidowały i akredytowały szybkie metody alternatywne, w oparciu o zautomatyzowany system BAX® polegający na wykrywaniu specyficznej sekwencji DNA charakterystycznej dla patogennych drobnoustrojów. Metody te mają zastosowanie do badania żywności, próbek środowiskowych z obszarów produkcji i obrotu żywnością. Za pomocą systemu BAX® możemy oznaczyć obecność takich patogenów jak:

  • Salmonella,
  • Listeria monocytogenes,
  • Escherichia coli O157:H7

oraz w odniesieniu do mięsa i produktów mięsnych, warzyw, owoców i kiełków:

  • Escherichia coli wytwarzające toksynę Shiga (STEC) O157, O26, O111, O103, O145 oraz O104:H4.

W zakresie swoich usług J.S. Hamilton Poland oferuje również szybkie i precyzyjne wykrywanie wirusów obecnych
w żywności gotowej do spożycia, która w trakcie przygotowywania nie jest poddawana obróbce termicznej i nie wymaga zastosowania obróbki termicznej przed spożyciem. Do tych wirusów należą głównie:

  • wirus zapalenia wątroby typu A ( Hepatitis A),
  • norowirusy (znane też jako wirusy Norwalk).

Z wykorzystaniem RT-PCR (reakcji odwrotnej transkrypcji PCR) możemy oznaczyć ich obecność w takich matrycach jak:

  • owoce i ich przetwory,
  • warzywa i ich przetwory,
  • próbki środowiskowe z obszaru produkcji i obrotu żywnością.

W ramach zakresu akredytacji wykonujemy również analizy mikrobiologiczne wody do spożycia, a także badania czystości mikrobiologicznej opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

Podstawowe parametry jakościowe

W celu oceny jakości produktów spożywczych można wykonać badania analityczne szeregu podstawowych parametrów fizykochemicznych charakterystycznych dla danego środka spożywczego, które często zawarte są w specyfikacjach produktów wraz z określonymi kryteriami. Wymagania dla niektórych z nich możemy znaleźć również w obowiązujących aktach prawnych. Do najbardziej powszechnych należą:

  • białko, tłuszcz/olej/substancja tłuszczowa, popiół, wilgotność/woda/woda i substancje lotne/sucha masa, które są podstawowymi składnikami artykułów żywnościowych oznaczanymi w związku z koniecznością znakowania produktów wartością odżywczą, ale również będące istotnymi parametrami jakościowymi niektórych rodzajów środków spożywczych, np. mięsa i przetworów mięsnych, mleka, serów, nasion oleistych, itd.;
  • masa netto jest analizą przeprowadzaną głównie w produktach paczkowanych, dopuszczalne ujemne wartości błędu ilości opakowania jednostkowego są wskazane w Ustawie z dnia 7 maja 2009 r. o towarach paczkowanych (Dz.U. Nr 91, poz. 740), ze zmianami oraz w Dyrektywie  Rady z dnia 20 stycznia 1976 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do paczkowania według masy lub objętości niektórych produktów w opakowaniach jednostkowych (76/211/EWG), ze zmianami;
  • liczba kwasowa/wolne kwasy tłuszczowe, liczba nadtlenkowa, liczba anizydynowa badane są w olejach
    i tłuszczach oraz w tłuszczu wyekstrahowanym z wielu produktów go zawierających, w celu oceny ich jakości pod kątem zachodzących zmian związanych z procesami jełczenia tłuszczu;
  • kolagen, oznaczany poprzez analizę zawartości hydroksyproliny, to białko tkanki łącznej występujące w mięsie
    i jego przetworach. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r.  w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE)
    nr 608/2004, ze zmianami określa maksymalną zawartość tkanki łącznej (zawartość kolagenu w białku mięsa)
    w różnych gatunkach mięsa;
  • kwasowość ogólna, pH to parametry jakościowe charakterystyczne m.in. dla mleka, napojów fermentowanych, przetworów owocowo-warzywnych, napojów bezalkoholowych;
  • kwasowość lotna, ekstrakt ogólny oznaczane są najczęściej w napojach bezalkoholowych i przetworach owocowo-warzywnych;
  • popiół nierozpuszczalny w roztworach kwasu solnego pozwala na określenie poziomu zanieczyszczeń pochodzenia mineralnego, np. piasku w owocach, warzywach i ich przetworach, wyrobach cukierniczych, ziołach
    i przyprawach;
  • lotne zasady amonowe (LZA) oraz histamina oznaczane są w rybach i ich przetworach jako wskaźnik świadczący o świeżości produktu. Wymagania dla LZA dla niektórych gatunków ryb zawiera Rozporządzenie Komisji (WE)
    nr 2074/2005 z dnia 5 grudnia 2005 r. ustanawiające środki wykonawcze w odniesieniu do niektórych produktów objętych rozporządzeniem (WE) nr 853/2004 i do organizacji urzędowych kontroli na mocy rozporządzeń (WE)
    nr 854/2004 oraz (WE) nr 882/2004, ustanawiające odstępstwa od rozporządzenia (WE) nr 852/2004 i zmieniające rozporządzenia (WE) nr 853/2004 oraz (WE) nr 854/2004, ze zmianami. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych, ze zmianami określa natomiast kryteria dla histaminy.
  • zawartość glazury to analiza przeprowadzana w rybach i owocach morza mrożonych glazurowanych, czyli pokrytych warstwą lodu mającą na celu zabezpieczenie produktu przed zmianą barwy, utratą sprężystości, wysuszeniem, zepsuciem. Weryfikacja tego parametru ma znaczenie z punktu widzenia jakości handlowej, ponieważ informację o zawartości glazury należy umieścić na opakowaniu;
  • liczba opadania, gluten mokry, wskaźnik sedymentacyjny Zeleny’ego i gęstość ziarna w stanie zsypnym to, obok białka i wilgotności, parametry charakterystyczne dla oceny jakościowej ziarna zbóż;
  • dwutlenek (ditlenek) węgla używany do produkcji wód i innych napojów gazowanych, piwa jest analizowany
    w celu potwierdzenie stopnia nasycenia tym związkiem badanego produktu, w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia
    z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych (Dz.U. Nr 85, poz. 466) przedstawiono kryteria klasyfikacji wód według stopnia nasycenia dwutlenkiem węgla;
  • gęstość wykonywana jest w środkach spożywczych o konsystencji płynnej jako parametr określający jakość
    np. w sokach, olejach lub wykorzystywany do przeliczania parametrów wyrażonych w procentach wagowych na jednostkę objętości.

W zakresie oceny jakości środków żywienia zwierząt wykonuje się badania podstawowych składników analitycznych, takich jak: białko, tłuszcz, popiół, włókno surowe i inne. Tolerancje dla deklarowanych zawartości w materiałach
i mieszankach paszowych wskazane są w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 z dnia
13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady i uchylające dyrektywę Rady 79/373/EWG, dyrektywę Komisji 80/511/EWG, dyrektywy Rady 82/471/EWG, 83/228/EWG, 93/74/EWG, 93/113/WE i 96/25/WE oraz decyzję Komisji 2004/217/WE ze zmianami, a dla karm dla zwierząt domowych w kodeksie dobrej praktyki znakowania karmy dla zwierząt domowych FEDIAF.

Laboratorium J.S. Hamilton Poland wykonuje badania powyższych parametrów jakościowych z wykorzystaniem akredytowanych metod wagowych, miareczkowych, potencjometrycznych, refraktometrycznych, spektrofotometrycznych, ciśnieniowych, oscylacyjnych.

Metale ciężkie w żywności

Metale ciężkie są przykładem zanieczyszczeń, które do produktów żywnościowych i pasz przenikają w znacznym stopniu z otaczającego środowiska. Według dostępnych danych literaturowych na zanieczyszczenia najbardziej narażone są rośliny oraz produkty pochodzenia roślinnego, takie jak pieczywo i wszelkie produkty zbożowe, ryby i owoce morza.

Metalami ciężkimi najczęściej łączonymi z pojawieniem się problemów zdrowotnych są kadm, ołów, rtęć i arsen. Długotrwałe narażenie na podwyższony poziom tych pierwiastków powodować może zwiększone ryzyko rozwoju chorób nowotworowych i zaburzeń układu nerwowego, a także zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Podstawowym źródłem migracji metali ciężkich do środowiska są pyły i ścieki przemysłowe odprowadzane do wód
i ostatecznie trafiające do łańcucha pokarmowego. Wiele metali może przedostać się do żywności jako przemysłowe produkty uboczne i odpady.

Najwyższe dopuszczalne poziomy metali ciężkich w środkach spożywczych i paszach dla zwierząt są uregulowane
i zawarte w odpowiednich aktach prawnych. W przypadku środków spożywczych obowiązuje Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń
w środkach spożywczych, ze zmianami, które również określa wymagania dla cyny w środkach spożywczych w puszkach.
W przypadku środków żywienia zwierząt dopuszczalne granice określone są w Dyrektywie 2002/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie niepożądanych substancji w paszach zwierzęcych, ze zmianami.

Badania poziomu metali ciężkich realizowane jest w Laboratorium J.S. Hamilton Poland w Gdyni oraz Hamilton
UO-Technologia w Słomczynie z wykorzystaniem odpowiednio opracowanych metodyk badawczych – w oparciu o założenia norm polskich i międzynarodowych, a także własne procedury badawcze. Najczęściej wykorzystuje się technikę spektrometrii emisji atomowej z indukcyjnie wzbudzoną plazmą (ICP-OES) oraz spektrometrię mas z jonizacją w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP-MS).